ζωή

Παρότι τα ουσιώδη χαρακτηριστικά της ζ. αποτελούν ακόμα αντικείμενο συζητήσεων, μπορούμε να δεχτούμε τον ορισμό ότι: ζωντανό είναι το ον εκείνο που, εξατομικευμένο στο περιβάλλον για έναν καθορισμένο χρόνο, έχει την ικανότητα να διατρέφεται, να αναπτύσσεται, να αναπαράγεται και να αντιδρά σε ερεθίσματα. Κάθε ζωντανός οργανισμός παίρνει από το περιβάλλον ουσίες διαφορετικές από εκείνες που το συνιστούν και εκμεταλλεύεται τις χημικές αντιδράσεις, λιγότερο ή περισσότερο περίπλοκες, για τις ανάγκες ανάπλασης και ενέργειας, δηλαδή για τη συνεχή ανανέωση και την ανάπτυξη της δομής του και για το απαραίτητο έργο διατήρησης της ομοιόστασης και των δραστηριοτήτων που τον χαρακτηρίζουν. Η διατροφή επιτρέπει σε κάθε οργανισμό να αναπτύξει έναν δικό του κύκλο, κατά τη διάρκεια του οποίου πραγματοποιείται αύξηση των διαστάσεών του, που συνοδεύεται ή όχι από την πολυπλοκότερη οργάνωσή του, τα οποία αμφότερα είναι χαρακτηριστικά για κάθε είδος, αλλά μεταβάλλονται για κάθε άτομο μέσα σε ορισμένα όρια. Κάθε ατομικός ζωικός κύκλος τελειώνει είτε με τη διαίρεση του οργανισμού σε δύο ή περισσότερα άτομα, τα οποία αρχίζουν νέο κύκλο ζ., είτε με την αντεξέλιξη της δομής και των ζωικών δραστηριοτήτων, με την εμφάνιση δηλαδή των εκφυλιστικών εκείνων διεργασιών που χαρακτηρίζουν το γήρας. Η διαίρεση είναι ένας από τους απλούστερους τρόπους αναπαραγωγής των οργανισμών και περιλαμβάνει συνήθως ολόκληρο το άτομο. Στα πιο πολύπλοκα είδη η αναπαραγωγή αυτή γίνεται πριν από το τέλος του ζωικού κύκλου και είναι συνυφασμένη με ειδικά κύτταρα, συνδεδεμένα στις περισσότερες περιπτώσεις με την ύπαρξη εξειδικευμένων συστημάτων για την παραγωγή τους και τη συνύπαρξη δύο διαφορετικών τύπων ατόμων, δηλαδή των φύλων. Σε όλες τις περιπτώσεις κάθε γενεά είναι όμοια με τις προηγούμενες, εκτός από εξαιρετικά φαινόμενα, όπως οι μεταλλάξεις. Τέλος, η ερεθιστικότητα διαπιστώθηκε σχεδόν σε όλα τα έμβια όντα, έτσι ώστε να θεωρείται μια γενική ιδιότητα του πρωτοπλάσματος. Η ερεθιστικότητα αυτή, δηλαδή η ικανότητα αντίδρασης σε ερεθίσματα που προέρχονται από το εξωτερικό περιβάλλον ή από εσωτερικές μεταβολές του σώματος, μπορεί να εκδηλωθεί με ποικίλους τρόπους, π.χ. από τον φωτοτροπισμό μερικών κατώτερων όντων, τις αντιδράσεις άμυνας ορισμένων φυτών και τη δραστηριότητα στοιχειωδών αισθητηρίων οργάνων έως την ορθολογική προσαρμοστικότητα του ανθρώπου. Όλες αυτές οι ιδιότητες, που διακρίνουν τα ζωντανά όντα από τα αδρανή σώματα στα εξωτερικά τους χαρακτηριστικά και στους γενετικούς τους μηχανισμούς, αποτελούν αντικείμενο μελέτης της βιολογίας η οποία προσπαθεί με την παρατήρησή της να διασαφηνίσει το γενικό πρόβλημα της ζ. Ύστερα από έρευνες που διήρκεσαν περισσότερο από έναν αιώνα, πειράματα και θεωρίες, πολλές φορές με αντιφατικές πληροφορίες, η βιολογία μάς επιτρέπει σήμερα να κάνουμε διαπιστώσεις που δύσκολα μπορεί να αναιρεθούν για μερικά από τα κυριότερα προβλήματα του οργανικού κόσμου. Είναι βέβαιο, για παράδειγμα, ότι το υλικό υπόστρωμα της ζ. αποτελείται από πρωτεΐνες και νουκλεϊνικά οξέα· δεν υπάρχει ζωντανό ον, από όσα τουλάχιστον γνωρίζουμε, στη βασική δομή του οποίου να μην υπάρχουν οι ουσίες αυτές· με τα νουκλεϊνικά οξέα είναι άρρηκτα συνυφασμένα τα φαινόμενα της αναπαραγωγής, της μεταβίβασης των ιδιοτήτων, δηλαδή της κληρονομικότητας και της οργάνωσης των κυττάρων. Πρωτεΐνες είναι, για παράδειγμα, τα ένζυμα, οι θαυμαστοί καταλύτες που επιτρέπουν αφενός την αποσύνθεση και τη σύνθεση ειδικών μορίων και αφετέρου τη βαθμιαία αποδέσμευση ενέργειας από συστατικά υψηλού θερμιδικού δυναμικού. Και ακριβώς το τελευταίο αυτό φαινόμενο αποτελεί, όπως φαίνεται, ουσιώδες χαρακτηριστικό της ζ., τουλάχιστον από θερμοδυναμική άποψη. Οι βιοχημικές διεργασίες, δηλαδή, χαρακτηρίζονται από μάλλον μικρά άλματα ενέργειας που συμβαίνουν σε ένα ισοθερμικό μέσο, το οποίο επιτρέπει να χρησιμοποιηθούν την κατάλληλη χρονική στιγμή και με ελάχιστη διασπορά οι σημαντικές ποσότητες ενέργειας που βρίσκονται σε ορισμένες ουσίες. Άλλο χαρακτηριστικό των αντιδράσεων που παρατηρούνται στα ζωντανά όντα είναι η ρύθμισή τους με τέτοιον τρόπο, ώστε τα διάφορα συστήματα που βρίσκονται σε κατάσταση ισορροπίας να μετατοπίζονται υπέρ του ενός ή του άλλου προϊόντος, ανάλογα με τις απαιτήσεις του οργανικού συνόλου. Η βιοχημική αυτή οργάνωση προϋποθέτει μια διάταξη στον χώρο και ακριβώς μια τέτοια δομή μπορεί να θεωρηθεί ακόμα μία από τις βασικές ιδιότητες του πρωτοπλάσματος. Είναι εξάλλου πολύ δύσκολο, με τις σημερινές γνώσεις της χημείας, να φανταστούμε ουσίες καταλληλότερες από τις πρωτεΐνες για τη διατήρηση της δομής αυτής, οι οποίες να παρέχουν συγχρόνως όλες τις δυνατότητες αντίδρασης που απαιτούνται για μια δυναμική ισορροπία, όπως είναι εκείνη που χαρακτηρίζει τα ζωντανά συστήματα. Εκτός από αυτό, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι, αν και η ποικιλία των αμινοξέων που συμμετέχουν στον σχηματισμό των πρωτεϊνικών μορίων περιορίζεται σε 20, η αλυσιδωτή διαμόρφωση των πρωτεϊνών με τη δυνατότητα επιλογής όσον αφορά τον αριθμό και την αλληλουχία των αμινοξέων που την αποτελούν επιτρέπει μια άπειρη στην πράξη κλίμακα δομικών δυνατοτήτων, ακριβώς όπως φαίνεται να απαιτεί η πολυπλοκότητα των μορφών ζ. Η βιολογία απέδειξε, εξάλλου, ότι οι βασικές αντιδράσεις του μεταβολισμού είναι όμοιες για όλα τα ζωντανά όντα· με άλλα λόγια, σχεδόν σε όλα τα είδη ο μεταβολισμός περνά από μερικούς κοινούς μεταβολικούς δρόμους, ενώ μια μεγαλύτερη ποικιλία αντιδράσεων συναντάται στους πιο απλούς οργανισμούς (π.χ. μύκητες). Έτσι, φαίνεται πως μπορούμε να βεβαιώσουμε ότι οι πιο κοινές και σταθερές αντιδράσεις είναι εκείνες που εμφανίζουν τη μεγαλύτερη απόδοση. Ανάμεσα στις γενικές αυτές αντιδράσεις, την πρώτη θέση κατέχουν εκείνες που παρουσιάζουν υψηλό επίπεδο ενέργειας, όπως οι αντιδράσεις που αφορούν τους φωσφορικούς δεσμούς. Η σταθερότητα της δομής των πρωτεϊνών και η ομοιότητα των μεταβολικών και ενεργειακών διεργασιών των ζωντανών όντων οδηγεί στην επιστημονική υπόθεση ύπαρξης ενός ενιαίου προτύπου οργάνωσης για όλες τις ζωικές διεργασίες και είναι φανερή η σχέση του τρόπου αυτού σκέψης με το θεμελιώδες βιολογικό πρόβλημα, το πρόβλημα δηλαδή προέλευσης της ζ. Προέλευση της ζ. Η επιστήμη υποστηρίζει ότι η ζ. δημιουργήθηκε με τρόπο πολύ διαφορετικό από αυτόν που παρατηρείται σήμερα. Έτσι, χρησιμοποιούμε τον όρο αβιογένεση για να χαρακτηρίσουμε την πρώτη εμφάνιση της ζ. στον πλανήτη μας από ανόργανη ύλη, γεγονός που έλαβε χώρα πριν από περίπου 3,5 δισεκατομμύρια χρόνια. Τότε χρονολογούνται και τα πιο παλαιά γνωστά απολιθώματα που αφορούν προκαρυωτικούς οργανισμούς. Έκτοτε, θεωρείται αδύνατη η αβιογένεση, ενώ η ζ. διαιωνίζεται μέσω της βιογένεσης, δηλαδή της δημιουργίας ζωντανών οργανισμών από προϋπάρχοντες ζωντανούς οργανισμούς. Από 500 εκατομμύρια χρόνια πριν, παρατηρείται μέσω των απολιθωμάτων η εμφάνιση αρκετά πολύπλοκων οργανισμών, όμοιων με μερικά ασπόνδυλα που υπάρχουν και σήμερα, είδη δηλαδή ικανά να ζουν σε ένα περιβάλλον σχετικά όμοιο με το σημερινό, αλλά πάντως πολύ διαφορετικό σε σχέση με το πρωταρχικό, όπως μας το έχει περιγράψει η γεωλογία. Των απολιθωμάτων αυτών πρέπει να προηγήθηκαν απλούστερα ζωντανά όντα, η εξέλιξη των οποίων πραγματοποιήθηκε σε μια χρονική περίοδο μεγάλης διάρκειας, η οποία υπολογίζεται σε εκατομμύρια χρόνια, και σε συνθήκες περιβάλλοντος που μεταβάλλονταν συνεχώς υπό την επίδραση γεωλογικών φαινομένων και από τις ίδιες τις βιολογικές δραστηριότητες. Καταλήγουμε έτσι στην αντίληψη ότι η ζ. οργανώθηκε σε ένα υδάτινο περιβάλλον, υπερβολικά ζεστό και σχεδόν χωρίς καθόλου ελεύθερο οξυγόνο, όπως ακριβώς με τα σύγχρονα δεδομένα της γεωλογίας και της αστρονομίας φανταζόμαστε ότι υπήρξε το περιβάλλον της Γης πριν από αρκετά δισεκατομμύρια χρόνια. Κατά τις πιο αξιόπιστες υποθέσεις για την προέλευση της ζ., ο γήινος φλοιός στερεοποιήθηκε σε μια ατμόσφαιρα που ήταν πλούσια σε υπερθερμασμένους υδρατμούς και περιείχε μερικά ελεύθερα στοιχειώδη αέρια, μεταξύ των οποίων άζωτο και υδρογόνο. Προς την ατμόσφαιρα αυτή εκσφενδονίζονταν από ρήγματα του φλοιού της Γης διάπυρες μαγματικές μάζες, πλούσιες σε μεταλλικά καρβίδια: η αντίδραση των καρβιδίων με τους υδρατμούς πρέπει να συνετέλεσε στην παραγωγή υδρογονανθράκων. Συγχρόνως σχηματίστηκε αμμωνία, είτε ύστερα από αντίδραση των αζιδίων με τους υδρατμούς είτε με τη δημιουργία κυαναμιδίων είτε, τέλος, με την ένωση του πρωταρχικού αζώτου με το υδρογόνο της διάπυρης ατμόσφαιρας. Ύστερα από την αντίδραση των υδρογονανθράκων με την αμμωνία έγινε εφικτή η εμφάνιση αμινών και άλλων αζωτούχων προϊόντων. Αντίθετα, σύμφωνα με άλλες θεωρίες, ο σχηματισμός ανθρακοαζωτούχων ενώσεων πραγματοποιήθηκε μέσω αντιδράσεων τις οποίες προκάλεσαν ηλεκτρικές εκκενώσεις σε μια ατμόσφαιρα πλούσια σε διοξείδιο του άνθρακα και αμμωνία και ύστερα με τον βομβαρδισμό υπεριωδών ακτίνων, οι οποίες διέσχιζαν τότε ελεύθερα την ατμόσφαιρα, πάνω στα προϊόντα των αντιδράσεων αυτών, που είχαν διαλυθεί στις θάλασσες και στην αρχέγονη ιλύ. Έτσι πιστεύεται ότι δημιουργήθηκαν τα πρώτα οργανικά μόρια, τα οποία αποτελούν τους δομικούς λίθους όλων των σημαντικών για τη ζ. μακρομορίων, όπως αμινοξέα, νουκλεοτιδικές βάσεις, σάκχαρα και λιπαρά οξέα. Η δυνατότητα σύνθεσης των ουσιών αυτών από άλλες απλούστερες ανόργανες ενώσεις έχει επιβεβαιωθεί και πειραματικά με τα γνωστά πλέον πειράματα προβιοτικής σύνθεσης, τα οποία αρχικά πραγματοποιήθηκαν από τον Μίλερ, ενώ ακολούθησαν και άλλοι ερευνητές. Τα πειράματα αυτά αποδεικνύουν τη δυνατότητα αβιοτικής σύνθεσης οργανικών ουσιών, όμως θέτουν πολλούς περιορισμούς κυρίως σχετικά με τις συνθήκες που επικρατούσαν στην πρωταρχική ατμόσφαιρα, και τις οποίες δεν μπορούμε να γνωρίζουμε με ακρίβεια. Η έντονη ικανότητα αντίδρασης των ουσιών αυτών που περιέχουν άνθρακα και άζωτο, μεταξύ των οποίων τα αμινοξέα, θα έπρεπε να προκάλεσε με την πάροδο του χρόνου τη συμπύκνωση και τον πολυμερισμό των προϊόντων υψηλού μοριακού βάρους. Έχει αποδειχτεί ότι τέτοιες αντιδράσεις μπορεί να γίνουν χωρίς κατανάλωση ενέργειας, γιατί είναι δυνατή η συμπύκνωση ενώσεων με υψηλότερο δυναμικό ενέργειας μέσω εξώθερμων χημικών αντιδράσεων. Σε μερικές από εκείνες τις αλυσίδες αντιδράσεων ορισμένες ενδιάμεσες ενώσεις θα πρέπει να είχαν καταλυτικές ιδιότητες σε ολόκληρη τη σύνθεση, με αποτέλεσμα την πραγματοποίηση μιας εκλεκτικής συσσώρευσης τελικών ενώσεων συγκριτικά με άλλες που προέρχονταν από τα μεταβολικά μονοπάτια που δεν είχαν επιταχυνθεί. Οι διεργασίες αυτές μπορεί να είχαν ως αποτέλεσμα την παραγωγή των πρώτων πρωτεϊνών. Για να γίνει όμως αποδεκτός ο σχηματισμός των πρωτεϊνών με τις συνθήκες που αναφέρθηκαν παραπάνω, πρέπει να υπερπηδηθούν μερικές αντιρρήσεις. Η πρώτη αφορά το στατιστικά τελείως απίθανο ενδεχόμενο σχηματισμού μιας πρωτεΐνης όμοιας με τις πρωτεΐνες των ζωντανών οργανισμών, μέσα σε μια θάλασσα, στην οποία οι πρωταρχικές ουσίες βρίσκονταν αραιωμένες σε σημαντικό βαθμό διάλυσης. Μερικοί ερευνητές υποστηρίζουν, σχετικά με το ζήτημα αυτό, ότι τα πρώτα συστατικά ήταν συγκεντρωμένα σε κολλοειδή μυκήλια και συσσωρεύσεις, συνθήκες που θα επέτρεψαν την υψηλή τοπική συγκέντρωση των ουσιών αυτών και θα πολλαπλασίασαν τις πιθανότητες αντίδρασης και εμφάνισης των πρωτεϊνών στο περιβάλλον, χάρη στις γνωστές ιδιότητες των οριακών επιφανειών των φυσικών αυτών μορφών. Άλλοι πάλι υποστηρίζουν ότι τα ανθρακαζωτούχα προϊόντα θα απορροφήθηκαν στις ιζηματογενείς αργιλώδεις αποθέσεις ή θα συμπυκνώθηκαν στην πρωταρχική ιλύ και στην περίπτωση αυτή η ανόργανη ύλη, και ιδιαίτερα ο χαλαζίας, θα κατεύθυνε τη δομή των πρωτεϊνών προς την ασυμμετρικότητα εκείνη που χαρακτηρίζει το πρωτόπλασμα και το οποίο καμία τυχαία αντίδραση δεν θα ήταν σε θέση να σταθεροποιήσει. Για να δικαιολογηθεί η ασυμμετρία αυτή που αντιπροσωπεύει μια άλλη σημαντική αντίρρηση από αυτές που αναφέρθηκαν παραπάνω, υποστηρίχθηκε και η άποψη της επίδρασης της πόλωσης του φωτός στην αρχέγονη ατμόσφαιρα. Αν πάντως δεχτούμε τον σχηματισμό αυτών των αθροισμάτων οργανικών ουσιών, θα έπρεπε στο εσωτερικό τους να συνεχιζόταν η ανάπτυξή τους, ή, κατά μία έννοια, να τελειοποιούνταν οι αντιδράσεις σύνθεσης, που θα διευκολύνονταν όλο και περισσότερο από την εμφάνιση μεταβολιτών υψηλού μοριακού βάρους και όλο και περισσότερο εξειδικευμένης καταλυτικής δράσης (αρχέγονα ένζυμα). Πρέπει επίσης να υποθέσουμε ότι αναπτύχθηκαν περισσότερο τα μοριακά εκείνα συμπλέγματα στα οποία ήταν δραστικότερες οι ανταλλαγές με το περιβάλλον. Ανάμεσα στις άλλες ουσίες πρέπει να αναπτύχθηκαν και τα νουκλεϊνικά οξέα (πιθανώς περισσότερο του τύπου του ριβονουκλεϊνικού οξέος παρά του δεοξυριβονουκλεϊνικού), ικανά να κατευθύνουν τη σύνθεση μορίων όμοια με αυτά τα ίδια, δηλαδή να ελέγχουν τον διπλασιασμό τους, φαινόμενο που θα μπορούσε να θεωρηθεί ως η πρώτη μορφή αναπαραγωγής. Μάλιστα, έχει υποστηριχθεί η άποψη ότι τα μόρια του ριβονουκλεϊνικού οξέος έπαιζαν, στην αρχέγονη ατμόσφαιρα, τον διπλό ρόλο του γενετικού υλικού καθώς και των μορίων με καταλυτικές ιδιότητες, δηλαδή των ενζύμων. Στα μοριακά αυτά συμπλέγματα ικανά για ανταλλαγές με το περιβάλλον, ικανά με άλλα λόγια για διατροφή και διεργασίες διπλασιασμού, θα έπρεπε να απονεμηθεί η ιδιότητα των αρχέγονων ζωντανών όντων. Αργότερα, τα νουκλεϊνικά οξέα, που ήταν αρχικά διάχυτα στο πρωτεϊνικό συσσωμάτωμα, όπως παρατηρείται σήμερα στα βακτήρια, διαφοροποιήθηκαν μορφολογικά, ύστερα από διαχωρισμό σε ειδικές δομές, και σχημάτισαν έτσι τον πυρήνα των πρώτων κυττάρων. Φυσικά, σε κάποιο ενδιάμεσο στάδιο, πραγματοποιήθηκε η σταδιακή εδραίωση του δεοξυριβονουκλεϊνικού οξέος (DNA) ως γενετικού υλικού έναντι του RNA, το οποίο παρέχει μεγαλύτερη σταθερότητα στη γενετική πληροφορία, κυρίως λόγω της δίκλωνης μορφής του. RNA ως γενετικό υλικό συναντάται σήμερα μόνο σε ορισμένους ιούς. Παράλληλα, τα πρωτεϊνικής φύσεως ένζυμα ανέλαβαν τον σημαντικό ρόλο της κατάλυσης, αντικαθιστώντας και πάλι το RNA. Τα τελευταία χρόνια έχουν βρεθεί μόρια RNA, τα οποία εμφανίζουν καταλυτικές ιδιότητες και υποστηρίζουν την παρουσία τους στην αρχέγονη ατμόσφαιρα. Αργότερα ακόμα, σε κάποιον οργανισμό θα σχηματίστηκαν χρωστικές ικανές να εκτελούν τη φωτόλυση του νερού με επακόλουθο την απελευθέρωση οξυγόνου, από το οποίο άρχισε να εμπλουτίζεται η ατμόσφαιρα. Δεν είναι δύσκολο να αποδειχτεί πως από τη φωτόλυση του νερού προήλθε ύστερα η φωτοσύνθεση της χλωροφύλλης. Η τελευταία επέτρεψε τον σχηματισμό μεγάλων ποσοτήτων νέων οργανικών ουσιών, φαινόμενο που, μαζί με τις σημαντικές πια ποσότητες ατμοσφαιρικού οξυγόνου, επέφερε αναμφίβολα αποφασιστική τροποποίηση του γενικού συστήματος θρέψης. Η εμφάνιση των φυτών, δηλαδή, θα πρέπει να δημιούργησε τους οργανισμούς που ήταν ικανοί να χρησιμοποιούν τους υδατάνθρακες, σε αντίθεση με τους αρχέγονους που τρέφονταν με υδρογονάνθρακες. Σύμφωνα με ορισμένους ερευνητές, η εμφάνιση των φυτών έδωσε αποφασιστική ώθηση στην εξέλιξη της ζ. γιατί οι αρχέγονες μορφές ήταν ασταθείς και οι συνθήκες επιβίωσής τους δυσμενείς. Από τη φωτοσύνθεση προήλθε και το στρώμα του όζοντος στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας, το οποίο παρείχε πλέον προστασία έναντι των υπεριωδών ακτίνων, δημιουργώντας έτσι ευνοϊκές συνθήκες για την εποίκιση της χέρσου. Πρέπει να σημειωθεί εδώ πως ολόκληρη η τωρινή ζ. είναι θεμελιωμένη στη σύνθεση της χλωροφύλλης. Όλες αυτές οι υποθέσεις έχουν προέλθει από μελέτες σχετικά με τον μεταβολισμό των σημερινών ζωντανών οργανισμών, στις πιο απλές και στις πιο εξελιγμένες μορφές τους, καθώς και από τη δυνατότητα αναπαραγωγής πολλών βασικών αντιδράσεων στα εργαστήρια, με αποτελέσματα που συμφωνούν. Σε αυτό συνέβαλαν επίσης οι γεωλογικές και αστρονομικές γνώσεις μας. Μία από τις κυριότερες και συχνότερες αντιρρήσεις στις θεωρίες αυτές είναι εκείνη που προϋποθέτει τη δημιουργία της ζ. σε ένα περιβάλλον, για τα χαρακτηριστικά του οποίου δεν υπάρχει συμφωνία απόψεων. Οι θεωρητικές και πρακτικές δυσχέρειες αναπαραγωγής του αρχέγονου εκείνου περιβάλλοντος και –πράγμα που γίνεται αποδεκτό από τους ίδιους θεωρητικούς των υποθέσεων που αναφέρθηκαν– η μακρότατη χρονική περίοδος που ήταν απαραίτητη για την παραγωγή των πρώτων συνθέσεων καθιστά αδύνατη σήμερα την επανάληψη στο εργαστήριο των σταθμών από τους οποίους πέρασε η γένεση της ζωντανής ύλης. Η ίδια η εξέλιξη της ζ., με την επίδραση που άσκησε στο περιβάλλον (και αρκεί να αναφερθούν σχετικά με το θέμα αυτό οι ατμοσφαιρικές μεταβολές που προκάλεσαν οι αναπνευστικές διεργασίες, οι μεταβολές των υδάτων που προκάλεσαν τα φυτά, τα εκτεταμένα ιζήματα που δημιουργήθηκαν από τα λείψανα των ζωντανών όντων) και ο ακατανίκητος ανταγωνισμός των σημερινών ζωντανών οργανισμών αποτελούν εμπόδιο, από το άλλο μέρος, σε μια αυτόματη γένεση στην εποχή μας. Το πρώτο κύτταρο θα σχηματίστηκε πολλά εκατομμύρια χρόνια αφότου τα αρχέγονα στοιχεία είχαν προκαλέσει μία σειρά αντιδράσεων σύνθεσης από τις οποίες προήλθαν αργότερα οι πρώτες πρωτεϊνικές ουσίες. Οι μακρότεροι κρίκοι της μακράς αλυσίδας θα ήταν: σχηματισμός των πρώτων αμινοξέων, αλυσίδες αμινοξέων, αρχέγονες πρωτεΐνες, αρχέγονα νουκλεϊνικά οξέα, νουκλεοπρωτεϊνικά συμπλέγματα ικανά για αναπαραγωγή, οργάνωση της δομής των μεταβολικών συγκροτημάτων, σύνθεση χλωροφύλλης, μορφολογική διαφοροποίηση του πυρήνα. Μέσα στη χλωροφύλλη, όταν προσβάλλεται από ηλιακό φως, ένα ηλεκτρόνιο μεταπηδά σε ανώτερη ενεργειακή στάθμη και αιχμαλωτίζεται από έναν μεταφορέα ηλεκτρονίων (TPN, τριφωσφοπυρινο-νουκλεοτίδιο). Αυτό, με την παρουσία ιόντων υδρογόνου που προέρχονται από τη διάσταση του νερού, ανάγεται και στη συνέχεια επιτρέπει την αναγωγή του διοξειδίου του άνθρακα σε υδατάνθρακα (γλυκόζη). Συγχρόνως από τα ιόντα υδροξυλίου (OH-) ελευθερώνεται μοριακό οξυγόνο (Ο2), ενώ τα ηλεκτρόνια, επανερχόμενα στη χλωροφύλλη, επαναφορτίζουν με την τελική ενέργεια το σύστημα ATP-ADP του κυττάρου. Σχηματική παράσταση της σύνθεσης της γλυκόζης από το γαλακτικό οξύ: όλες οι αντιδράσεις είναι εξώθερμες, δηλαδή πραγματοποιούνται με έκλυση σημαντικής ποσότητας ενέργειας? παρ' όλα αυτά, το μόριο του τελικού προϊόντος (γλυκόζη) εγκλείει μία ποσότητα ενέργειας μεγαλύτερη από εκείνη που περιέχεται στα μόρια της αρχικής ουσίας.
* * *
η (AM ζωή, Μ και ζωγή, Α δωρ. τ. ζωά και ζόα, ιων. και ποιητ. τ. ζόη, αιολ. τ. ζοΐα)
1. το σύνολο τών κοινών σε όλα τα ενόργανα όντα χαρακτήρων, οι οποίοι τά διακρίνουν από τα άψυχα αντικείμενα και εξαφανίζονται τη στιγμή τού θανάτου τους («ο ήλιος είναι σημαντικός παράγοντας τής ζωής τών ζώων και τών φυτών»)
2. το σύνολο τών λειτουργιών ή εκδηλώσεων τών έμβιων όντων, η ύπαρξη, ο βίος
3. η διάρκεια τού βίου α) από τη γέννηση έως τον θάνατο («η ζωή τού ανθρώπου σπάνια υπερβαίνει τα εκατό χρόνια»)
β) από τη γέννηση έως την παρούσα στιγμή («στη ζωή μου δεν είδα τόσο θάρρος»)
γ) από κάποια δεδομένη στιγμή έως τον θάνατο («θα σε μισώ σε όλη μου τη ζωή»)
4. ο τρόπος κατά τον οποίο ζει κάποιος (α. «η ζωή στο Παρίσι είναι ευχάριστη» β. «ζόην ἔζωον τὴν αὐτήν», Ηρόδ.)
νεοελλ.
1. συν. στον πληθ.
οι ζωές
οι άνθρωποι
2. το σύνολο τών γεγονότων που συνέβησαν σε κάποιον ή που έπραξε κάποιος, η βιογραφία («έγραψε την ιστορία τής ζωής του»)
3. η ζωντανή πραγματικότητα, όπως γίνεται γνωστή με την άμεση πείρα («δεν ξέρεις τη ζωή ακόμη»)
4. συνεκδ. ζωντάνια, δραστηριότητα, ζωτικότητα, σφρίγος («αυτό το παιδί είναι όλο ζωή»)
5. (για έθνος, χώρα, κράτος) ο ιστορικός βίος, η ιστορία («η ένδοξη ζωή τού έθνους μας»)
6. η χρονική διάρκεια τής ύπαρξης («η ζωή τού πλανήτη δεν μπορεί να οριστεί με ακρίβεια»)
7. συντήρηση, διατροφή
8. φρ. α) (για όρκους) «στη ζωή τών παιδιών μου» — να μη χαρώ τα παιδιά μου, αν ψεύδομαι
β) «περνά ζωή και κότα» — ζει με πολλές ανέσεις
γ) «ζωή χαρισάμενη» — το να ζει κάποιος άνετα, ευτυχισμένα
δ) «ζωή σκυλίσια» — ζωή γεμάτη στερήσεις και κακουχίες, βασανισμένη ζωή
ε) «δεν έχει ζωή» ή «δεν είναι για ζωή» ή «βρίσκεται μεταξύ ζωής και τάφου» — είναι ετοιμοθάνατος
στ) «ζωή σε λόγου σας» ή «ζωή σε σάς» — συλλυπητήρια ευχή στους συγγενείς τού νεκρού
ζ) «εφ' όρου ζωής» — για όλη τη ζωή, ισοβίως
η) «είναι θέμα ζωής ή θανάτου» — είναι θέμα εξαιρετικής σπουδαιότητας, είναι επείγον θέμα
(νεοελλ.-μσν.) τα προς το ζην αναγκαία («ακρίβηνε πολύ η ζωή»)
μσν.
1. (για το γάλα) ο αφρός, το καϊμάκι, η κρούστα
2. φρ. «(ἓ)ως ζωῆς» ή «ἕως τὴν ζωήν» ή «μέχρι ζωῆς» ή «ὡς ἐφόρους τῆς ζωῆς» — ισόβια, ώς τον θάνατο
3. (ως προσφώνηση) «ζωή μου»
4. (ως επιφώνημα) «ζωὴ εἰς κάποιον» — ζήτω
αρχ.
1. η περιουσία, το βίος, τα υπάρχοντα κάποιου («ἦ γὰρ oἱ ζωὴ γ' ἦν ἄσπετος», Ομ. Οδ)
2. φρ. «τὸ ξύλον τῆς ζωῆς»
α) ο Σταυρός τού Χριστού
β. το ξύλο τού παραδείσου.
[ΕΤΥΜΟΛ. < ζω. Η λέξη διακρίνεται από την συνώνυμη της βίος, η οποία δηλώνει περισσότερο τη διάρκεια ή τον τρόπο ζωής.
ΣΥΝΘ. (Α’ συνθετικό) ζωαρκής, ζωοδότης, ζωοποιός, ζωοφόρος, ζώφυτος
αρχ.
ζωαλκής, ζωάρχιος, ζωθάλμιος, ζωθαλπής, ζωοδοτήρ, ζωοθετώ, ζωόσοφος, αρχ.-μσν. ζωάγρια
μσν.
ζωοδόνος, ζωομύριστος, ζωοσταγής
μσν.- νεοελλ.
ζωηφόρος, ζωοπάροχος
(Β' συνθετικό) νεοελλ. παλιοζωή, τρελοζωή, φτωχοζωή, ψευτοζωή].

Dictionary of Greek. 2013.

Look at other dictionaries:

  • ζωή — η жизнь; ΦΡ. αιώνια / μεταθανάτια / άλλη / μέλλουσα ζωή вечная / посмертная / другая / будущая жизнь Слово употребляется в Евангелии для обозначения «вечной жизни» – αιώνιον ζωήν, а также часто встречается в словах Христа: εκ του θανάτου εις την… …   Η εκκλησία λεξικό (Церковный словарь Назаренко)

  • Ζωή — η Зоя – 1) имя некоторых святых жен Православной Церкви; 2) женское имя Этим. дргр. «жизнь» …   Η εκκλησία λεξικό (Церковный словарь Назаренко)

  • Ζωῇ — Ζωή living fem dat sg (attic epic ionic) …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • ζωῇ — ζωή living fem dat sg (attic epic doric ionic) ζωός alive fem dat sg (attic epic ionic) …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • Ζωή — living fem nom/voc sg (attic epic ionic) …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • ζωή — living fem nom/voc sg (attic epic doric ionic) ζωός alive fem nom/voc sg (attic epic ionic) …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • ζῴη — ζωή living fem nom/voc sg (attic epic ionic) …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • ζωή — η 1. το να υπάρχει κάποιος: Γλυκιά η ζωή και ο θάνατος μαυρίλα (Σολωμός). 2. τρόπος ζωής: Καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή. – Ειδυλλιακή ζωή. – Η ζωή στην επαρχία είναι ανυπόφορη. 3. ύπαρξη οργανικών ουσιών, όντων: Δεν είναι βέβαιο αν υπάρχει ζωή… …   Νέο ερμηνευτικό λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας (Новый толковании словарь современного греческого)

  • ζωή — [зои] ουσ. Θ. жизнь, существование …   Λεξικό Ελληνικά-ρωσική νέα (Греческо-русский новый словарь)

  • ζώῃ — ζώω gu̲ie pres subj mp 2nd sg ζώω gu̲ie pres ind mp 2nd sg ζώω gu̲ie pres subj act 3rd sg …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

Share the article and excerpts

Direct link
Do a right-click on the link above
and select “Copy Link”

We are using cookies for the best presentation of our site. Continuing to use this site, you agree with this.